Τι είναι ο αυτισμός

Ο αυτισμός είναι μια αναπτυξιακή διαταραχή, η οποία επηρεάζει την επικοινωνία και την κοινωνικότητα του παιδιού. Ως αναπτυξιακή διαταραχή, ακολουθεί το παιδί σε όλη την πορεία της ζωής του και την αναπτυξιακή του πορεία, ενώ είναι μια κατάσταση μη ιάσιμη, αφού ακόμα δεν έχουν γίνει γνωστές ούτε οι αιτίες πρόκλησης της διαταραχής, ούτε η θεραπεία της. Ο αυτισμός είναι γνωστός ως «αυτιστικό φάσμα», καθώς πρόκειται για μια διαταραχή με ποικίλες και διαφορετικές εκφάνσεις, άρα ευρέως φάσματος. Κάθε άτομο στο φάσμα είναι μοναδικό, με μοναδικά συμπτώματα και συμπεριφορά. Ωστόσο, αναγνωρίζονται ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά, με συνηθέστερο αλλά όχι υποχρεωτικό την απουσία λόγου.

Πιο συγκεκριμένα, ένα άτομο στο φάσμα του αυτισμού ενδέχεται να:

• Αποφεύγει εντελώς ή μερικώς τη βλεμματική επαφή, αποφεύγοντας να κοιτάξει τους άλλους στα μάτια
• Αποφεύγει το άγγιγμα από τρίτους, ή να δέχεται το άγγιγμα ορισμένων ατόμων, όπως οι γονείς του
• Παρουσιάζει εμμονές με πράγματα ή καταστάσεις, προτιμά τις ρουτίνες και ταράζεται με τις αλλαγές
• Παρουσιάζει δυσκολίες στην ομιλία ή δεν έχει κατακτήσει καθόλου το λόγο
• Δεν δείχνει με το δάχτυλο ή δεν κοιτάζει όπου του δείχνουν οι άλλοι
• Δεν ανταποκρίνεται στο άκουσμα του ονόματός του
• Δεν χρησιμοποιεί το λόγο για να ζητήσει κάτι, αλλά ενδέχεται να ηχολαλεί, να επαναλαμβάνει, δηλαδή, όσα ακούει δίχως να κατανοεί το νόημα όσων λέει
• Αναφέρεται στον εαυτό του σε τρίτο πρόσωπο (π.χ. ο Γιάννης θέλει…)
• Δεν δείχνει ενδιαφέρον για επαφή με άλλα άτομο, δεν παίζει με άλλα παιδιά ή επιλέγει να μένει μόνο του
• Εστιάζει σε λεπτομέρειες, θέτει όρια στα αντικείμενά του
• Δυσκολεύεται να αντιληφθεί τα συναισθήματα, τόσο τα δικά του όσο και των άλλων, για αυτό και δεν μπορεί να τα κατανοήσει, να τα εκφράσει ή να τα ελέγξει
• Έχει τάση προς τις στερεοτυπίες, κάνει επαναλαμβανόμενες κινήσεις και παρουσιάζει μονότονη συμπεριφορά
• Εκδηλώνει έντονη δυσαρέσκεια σε ήχους, εικόνες, οσμές ή γεύσεις, οι οποίες ενδέχεται να περνούν απαρατήρητες από άτομα τυπικής ανάπτυξης
• Μπορεί να χάνει δεξιότητες τις οποίες είχε κατακτήσει παλαιότερα

Παρότι δεν έχουν γίνει γνωστές οι ακριβείς αιτίες πρόκλησης της διαταραχής αυτιστικού φάσματος, εν τούτοις η εμφάνισή της αποδίδεται σε αιτίες όπως η κληρονομικότητα, αφού η ύπαρξη αυτιστικών ατόμων στο οικογενειακό περιβάλλον έχει συνυφανθεί με την γέννηση παιδιού στο φάσμα, ενώ σημαντικό ρόλο διατελούν διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Από την άλλη, τη διαταραχή δεν φαίνεται να προκαλούν διάφορες κακές ή λανθασμένες συνήθειες και συμπεριφορές των γονέων, ιδίως της μητέρας, πριν ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ή συγκεκριμένα εμβόλια, η χορήγηση των οποίων θεωρήθηκε, λανθασμένα, ως κύρια αιτία.

Παρότι δεν είναι εφικτή η θεραπεία του αυτισμού, εν τούτοις υπάρχουν ορισμένες αποτελεσματικές θεραπευτικές παρεμβάσεις, οι οποίες περιορίζουν την ένταση των συμπτωμάτων και βοηθούν το ίδιο το άτομο αλλά και το περιβάλλον του να συμβιώσει τη διαταραχή του με όσο το δυνατόν λιγότερες δυσκολίες. Η αποτελεσματικότερη θεραπεία είναι η πρώιμη διάγνωση και παρέμβαση, αφού σήμερα υπάρχουν έγκυρα και επαρκή προγράμματα λογοθεραπείας, εργοθεραπείας, ψυχοκοινωνιολογίας και αισθητηριακής ολοκλήρωσης. Ηξ θεραπευτική προσέγγιση δεν αποσκοπεί, επομένως, να εξαφανίσει τα συμπτώματα αλλά να υποδείξει αποτελεσματικούς τρόπους στο άτομο για να καταφέρει να συμβιώσει με τη διαταραχή του και να βοηθήσει τους οικείους του να διαχειριστούν μια δια β'ιου κατάσταση, συμβάλλοντας στην βελτίωση της καθημερινότητας. Η θεραπεία μπορεί, επομένως, να βελτιώσει σημαντικά τη συμπεριφορά ενός ατόμου στο φάσμα, να ενισχύσει τη λειτουργικότητά του, να βελτιώσει τις κοινωνικές του δεξιότητες, να εξελίξει το μαθησιακό και γνωστικό του επίπεδο, αλλά κυρίως να στηρίξει ηθικά, συναισθηματικά και ψυχολογικά το άτομο και τους οικείους, γονείς ή εκπαιδευτικούς.

• Συχνά παρατηρείται συννοσηρότητα του αυτισμού με άλλες διαταραχές ή νόσους. Ο αυτισμός μπορεί, δηλαδή, να συνοδεύεται από διάφορες ψυχολογικές δυσκολίες, μεταξύ των σοβαρότερων και συνηθέστερων είναι η διάσπαση προσοχής, η υπερκινητικότητα, το άγχος, η επιθετική συμπεριφορά κι η κατάθλιψη. Οι παραπάνω σοβαρές διαταραχές και νόσοι μπορούν να αντιμετωπιστούν με κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή ή ψυχοθεραπεία.

Είναι σημαντικό όταν ο γονέας παρατηρεί αποκλίνουσα από το φυσιολογικό συμπεριφορά ή αλλαγές στην ανάπτυξη του παιδιού και τη συμπροφορά του να απευθύνεται αμέσως στον αρμόδιο ειδικό για αξιολόγηση. Κατάλληλοι για την πρώιμη διάγνωση συμπτωμάτων της διαταραχής ή μη φυσιολογικής ανάπτυξης, ανάλογα την ηλικία του παιδιού, είναι ο παιδίατρος που το παρακολουθεί, ο εκπαιδευτικός, εφόσον το παιδί είναι σε σχολική ηλικία ή κάποιος εργοθεραπευτής, λογοθεραπευτής ή παιδοψυχολόγος. Ωστόσο, έγκυρη διάγνωση θα γίνει από παιδοψυχίατρο ή αναπτυξιολόγο, στον οποίο πρέπει να παραπέμψει άμεσα όποιος αντιληφθεί πρώιμα συμπτώματα.

Συμβουλές προς τους γονείς

• Μάθετε όσα περισσότερα μπορείτε για τον αυτισμό
• Παρέχετε στα παιδιά ένα περιβάλλον σταθερό με προγραμματισμένες δραστηριότητες
• Συνδεθείτε με άλλους γονείς παιδιών με αυτισμό
• Ζητήστε επαγγελματική βοήθεια
• Αφιερώστε χρόνο στον εαυτό σας και στα άλλα μέλη της οικογένειας.
• Το να έχεις ένα παιδί με αυτισμό επηρεάζει όλη την οικογένεια.
• Μπορεί να δημιουργεί άγχος, να είναι χρονοβόρο και οικονομικά δυσβάσταχτο.
• Δίνετε προσοχή στην καλή σωματική και συναισθηματική υγεία όλης της οικογένειας, είναι σημαντικό.

Παρατηρείτε τις δυνατότητές του και εμπιστευτείτε το παιδί σας!